تفاوتی ندارد مدیر هستید یا کارمند ساده، اگر در محیط کار خود کارمند سمّی دارید، باید این مطلب را به خوبی مطالعه فرمایید!

جالب است بدانید، تحقیقات نشان داده، بصورت میانگین، در میان هر ۲۰ نفر، ۱ کارمند سمّی وجود دارد.

دوره رایگان آموزش عمومی مدیریت

درس شماره نُه

موضوع: مدیریت کارکنان سمّی

تنظیم: مهدی زارع پور | دکتری تخصصی مدیریت سیستم ها


هیچ سازمانی را نخواهید یافت که از وجود کارمند سمّی، در امان باشد. بحث کارمند سمّی، آنقدر فراگیر و گسترده است که بزرگترین شرکت های مشاوره دنیا، تحقیقات گسترده و وسیعی روی شناخت عوامل و راه های درمان گذاشته و هر روز، مقالات جدیدتری منتشر می کنند.

کارمند سمّی، علامتی رو پیشانی، ماه گرفتگی روی گردن، یک چشم اضافه یا ویژگی خاص ظاهری دیگری ندارد که بتوانیم او را به راحتی تشخیص دهیم، من، شما، همکار صمیمی و دوست قدیم شما، ممکن است یکی از کارمندان سمّی در محیط کار خود باشیم.

 

به اصطلاح کارمند سمّی توجه کنید. در مورد هر کدام از این افراد یک داستان وجود دارد؛ مردی که تمام انرژی تیم را می‌گیرد، یا زنی که به نظر می‌رسد کاری انجام نمی‌دهد. فردی که مشکل مدیریت خشم دارد، کسی که حمام نمی‌کند یا شخصی که آشکارا محتوای نامناسب و غیراخلاقی در رایانه‌ی خود مشاهده می‌کند. (بله، این اتفاق می‌افتد!) و گاهی اوقات کارمندی که بیشتر وقت خود را به جای انجام کار، صرف شکایت از آن می‌کند

در حالی‌که تلاش برای همکاری با کارمند سمّی یک موضوع مهم است، موضوع مهم دیگر مدیریت این افراد و تلاش برای بهبود (یا محدود کردن) عادات بد آن‌هاست. کار با یک کارمند سمی به یک ظرافت و استراتژی خاص نیاز دارد. در بعضی از موارد، کارمندان سمّی ممکن است از لحاظ کیفیت کاری و تعهد شغلی از دید یک مدیر، بسیار ایده‌آل به نظر برسند؛ اما بدون شک تأثیر منفی آن‌ها بر روی سایر منابع انسانی آن شرکت، می‌تواند خسارات جبران ناپذیری را بر جای بگذارد. دقیقاً اینجاست که مدیریت یک مجموعه باید تصمیمی سخت مبنی بر مهار شخص مورد نظر و ادامه همکاری با او و یا قطع همکاری با کارمند سمی را اتخاذ کند.

***

گام نخست، شناخت کارمند سمّی

طی مطالعات گسترده بین المللی (کارمندان مختلف از سراسر دنیا مورد مطالعه قرار گرفته اند.)، برخی ویژگی های مشترک وجود دارند که می توانید تشخیص بدهید آیا شما، همکار یا دوستتان، یک “کارمند سمّی” هستید یا خیر؟

 

نشانه اول.

مهم نیست در کدام قسمت سازمان فعال باشد، یا مشتریان از او شکایت دارند و یا همکاران!

اگر در محیط کاری شما چندین کارمند و یا حتی گاهی مشتریان از یک همکار خاص شکایت دارند، نباید این شکایت‌ها را نادیده گرفت؛ آن‌ها را بررسی کنید و در صورت لزوم دست به کار شوید و آن کارمند سمّی را شناسایی کنید. یک مثل معروف هست که می­‌گوید: “هر جا دود هست، آتش هم هست.”

این افراد، با کلام، نگاه، برخورد و واکنش های خود، دیگران را تمسخر می کنند، آزار داده یا می رنجانند. برای این کار، هر بار یک توجیه مناسب هم تحویل شما خواهند داد؛ به عنوان مثال، اگر از آن ها بپرسید چرا در محیط کار، صدای خود را بالا می برید؟ خواهند گفت که تا نباشد چوب تر…!

اگر یک روز حالشان خوب نباشد، هیچکس آن ها را پیدا نمی کند. مشتریان کلافه، همکاران سردرگم، همه به دنبال راه چاره هستند چون همکار سمّی ایشان، حالش خوب نیست!

 

نشانه دوم.

بصورت مستمر می گوید: “این مشکل من نیست، خودش برود حلش کند!”

این کارمند، آمده حقوقی بگیرد و برود، هیچ چیز برایش اهمیتی ندارد و فهمی از کارگروهی، سازمان و سیستم ندارد. حتی اگر توانایی های عجیب، مهارت های خارق العاده و هوش سرشاری هم داشته باشد، هیچ کدامش به درد شما نمیخورد چرا که وقتی ضرر حاصل از رفتار سمّی او را محاسبه کنید، فواید توانایی، مهارت و هوش او، ناچیز است.

ضمن این که یک کارمند سمّی که مشکل دیگران را به رسمیت نشناخته و احساس همکاری و همیاری ندارد، تا زمانیکه مجبور نباشد، سر سوزنی از توانایی خود را برای شما و سازمان خرج نمی کند.

 

نشانه سوم.

کارهای خود را به دیگران واگذار می کند!

من واقعاً سرم شلوغ است، خیلی کار دارم، نمیرسم همه این کارها را انجام دهم، این نامه را بگیر خودت تایپ کن، این کار را به من ارجاع نده و…!

جملات معروفی است که زیاد شنیده ایم. کارمند سمّی برای اینکه مسئولیت خود را دوش دیگران بیندازد، یک ترفند عالی بلد است:

“میز کار خود را شلوغ می کند!”

وارد اتاق می شوید، میزی شلوغ، پر از کاغذ، کتاب، خودکار، پیش نویس و…، فنجان چای نصفه، بیسکوییت های پودر شده و میزی شبیه به میز جنگ را مشاهده می کنید که یک کارمند به ظاهر متعهد، با تمام توان به مانیتور زل زده و با تمام قوا روی صفحه کلید کامپیوتر می کوبد تا نشان دهد چقدر سرش شلوغ است.

زمانیکه روبروی میز او می ایستید، با اضطراب، شک یا عصبانیت نگاهتان می کند و می خواهد این پیام را به شما برساند که حضور شما، باعث برهم خوردن تمرکز من شده و از کار زیادی که دارم، عقب میفتم!

کافیست از او بخواهید یک حبه قند به شما بدهد، صدایش بالا رفته، حتی ممکن است به مدیرمافوق مراجعه کند و با حالتی که نشان می دهد درمانده و گرفتار شده، به مدیر بگوید همه ی شرکت میایند از من قند می گیرند، واقعاً خسته شدم و دیگر توان ندارم، لطفاً بگویید یک نفر به من کمک کند.

 

نشانه چهارم.

آشکار، مشخص و همیشه در حال اعتراض است.

تا دیروز با مینی بوس شرکت که نه کولر داشته و نه بخاری، رفت و آمد می کرده، از امروز مرسدس بنز اس کلاس گارد، به دو محافظ و چند نوشیدنی خنک به استقبالش می روند تا به محل کار تشریف بیاورد،  به محض اینکه وارد شرکت می شود می گوید:

“رفتند نوشابه زمزم خریده اند داخل مرسدس بنز گذاشته اند که ارزان تر از کوکاکولا باشد!”

نیشخندی می زند و وارد اتاقش می شود.

این افراد، برای اینکه اثبات کنند همه چیز در حال نابودی است، مدیرمافوق بی خاصیت و ناتوان است، محیط کار به درد نخور و ناامید کننده است، از هیچ تلاشی فروگذار نمی کنند. من شخصاً دیده ام افرادی که خود را در معرض جریمه و اخراج قرار می دهند تا به همه اثبات کنند که دیدید حق با من بود؟!

کافیست مطلع شود که قرار است یک تور تفریحی، دوره آموزشی، همایش فنی، حضور در نمایشگاه و… توسط شرکت برگزار شود. در ظاهر ساکت، آرام و حتی موافق جلوه می دهد. اما کنار آبسردکن یا قهوه ساز شرکت که ایستاده، آهسته در گوش نفر کناری می گوید:

“تور تفریحی؟ هه! شما پنجره شکسته را اصلاح کن، تور تفریحی پیشکش!”

و در حالیکه به سرعت محل را ترک می کند، می رود تا خود را برای زمان “نهار” و سخنرانی منفی و سمپاشی سایر کارمندان آماده کند.

این نوع کارمند سمّی، ذره بین در دست گرفته تا از دل اقدامات، یک نقطه ضعف پیدا کند، آن را شاخ و برگ داده، گسترده می کند و داخل سمپاش خود ریخته و در سازمان می گرداند.

 

نشانه پنجم.

زودتر از مدیرمافوق، محل کار را ترک می کند.

یک لحظه غافل شوید، در اتاق بسته شده، چراغ ها خاموش و کارمند سمّی، فرسنگ ها از شرکت دور شده است. دقیقاً شبیه دورا نمدرسه که زنگ آخر، عده ای از بچه ها با تمام قوا از مدرسه خارج شده و فریاد خوشحالی سر می دادند.

این نوع از کارکنان، توجه لازم به کار خود را ندارند. آن‌ها همیشه به دنبال فرصتی هستند تا هرچه سریع‌تر محل کار خود را ترک کنند و معمولاً در مواقعی که رییس‌شان در اطراف آن‌ها نباشد تا عدم حضورشان را ببیند، این کار را انجام می­‌دهند.

 

 

“وجود یک کارمند سمّی در گروه یا تیم، بین ۳۰ تا ۴۰ درصد از عملکرد گروه را ضایع می کند.”

با کارمند سمّی چه باید کرد؟

بسیاری از مدیران که مهارت کافی ندارند، بلافاصله با مشاهده رفتار سمّی، اقدام به اخراج فرد کرده و در زمینی که او می خواهد بازی می کنند. همانطور که قبلاً هم اشاره شد، برخی افراد سمّی، خود را در معرض اخراج می گذارند تا به بقیه ثابت کنند که مدیران، مهارت و لیاقت کافی ندارند و کار کردن در این محیط، بی فایده است.

برای مدیریت کارمند سمّی، ابتدا باید پروتکل های جذب و نگهداشت منابع انسانی سازمان را اصلاح کنید تا ورود این کارمندان، به حداقل ممکن برسد. توجه داشته باشید که هیچ دستورالعمل مشخصی برای به صفر رساندن جذب کارمند سمّی، وجود ندارد. شما فقط می توانید با تدابیر لازم، نرخ ورود این افراد به سازمان را کاهش دهید.

گام دوم این است که فرد را بصورت خصوصی دعوت به صحبت کنید. علت رفتار او را بپرسید و نشان دهید برای کمک به حل موضوع آنجا حضور دارید و نه برگزاری جلسه بازپرسی! بسیاری اوقات، وجود یک مشکل خانوادگی، فشار کاری و…، باعث بروز این رفتارهای مخرب می گردد. در بسیاری از موارد، یک مرخصی چند روزه، بخش زیادی از مشکلات را حل کرده است.

گام سوم، ارائه بازخورد خوب در زمان مناسب است. باید به فرد توضیح دهید که رفتار سمّی او، چه اثرات منفی روی سایرین و سازمان دارد. در موارد زیادی، افراد سمّی واقعاً متوجه اثرات منفی کارخود نیستند و گمان می کنند با کوک کردن ساز مخالف، عدم تکمیل گزارش، اعتراض و…، می توانند امور را اصلاح کنند!

گام چهارم. اختیارات را کاهش داده، فرد را ایزوله کنید. سیب فاسد را باید از سایر سیب ها دور نگهداشت.

گام پنجم. عملکرد فرد را مستند کنید، اگر چیزی اصلاح نشد یا روند مثبتی مشاهده نشد، او را دعوت به مصاحبه ی مستند خروج کنید. به عنوان مثال، لیست ورود و خروج او را از زمان تذکر قبلی، آماده کنید و به او نشان دهید که علیرغم گوشزد کردن این مشکل، اثرات منفی آن و لزوم اصلاح، هیج واکنش مثبتی مشاهده نشده است.

“اگر در نهایت، پس از تمام اقدامات اصلاحی، ارشادی، حمایتی و راهنمایی های لازم، فرد نشان داد که ذاتاً سمّی و خطرناک است، تصمیم به اخراج باید سریع، قاطع و بدون فوت وقت انجام شود. یعنی اگر ساعت ۰۸:۰۰ مصاحبه خروج از شرکت برگزار می شود، ۰۸:۲۰ و با پایان جلسه، فرد از شرکت خارج شود!”

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.