تفکر سیستمی سخت و نرم: دو لنز برای یک جهان پیچیده؛ کدام را کی به کار بگیریم؟
تفکر سیستمی یک مهارت یکپارچه نیست؛ دو لنز متمایز به نامهای «تفکر سیستمی سخت» و «تفکر سیستمی نرم» وجود دارد که هر یک برای دستهای از مسائل طراحی شدهاند. این مقاله با تکیه بر پژوهش بنیادین پیتر چکلند (۱۹۸۱) و توسعه روششناسی سیستمهای نرم (SSM)، ابتدا تمایز این دو رویکرد را از خلال یک داستان واقعی (فرود آپولو ۱۱ بر ماه در برابر شکست پروژههای سازمانی) روشن میکند. در ادامه، تفکر سیستمی سخت در سه گام اجرایی (مرزکشی دقیق مسئله، کمّیسازی اهداف و محدودیتها، و بهینهسازی ریاضی) برای «مسئلههای شفاف» آموزش داده میشود. سپس تفکر سیستمی نرم در سه پرده (ترسیم تصویر غنی، تعریف ریشهای، و مدل مفهومی) برای «مسئلههای درهمبرهم انسانی» معرفی میگردد. یک جدول مقایسه کاربردی به مخاطب میگوید «هر کدام را کی به کار بگیرد». همچنین تلههای ذهنی رایج مدیران ایرانی در انتخاب نادرست رویکرد سیستمی بررسی شده و با یک مطالعه موردی از دو مدیر (یکی موفق و یکی ناموفق)، تمایز این دو تفکر در عمل نشان داده میشود. مقاله با ارائه یک برنامه ۱۴ روزه برای پرورش هر دو لنز در تصمیمگیریهای روزانه به پایان میرسد. ... ادامه مطلب